Jos Verstraten: ‘Hoop dat opkoopregeling generieke korting kan voorkomen’

De nieuwe Subsidieregeling extensivering melkveehouderij (Sem) is deze week goedgekeurd door de Europese Commissie. Voor de regeling is 627 miljoen euro beschikbaar. De regeling moet bijdragen aan vrijwillige krimp van de veestapel en daarmee een structurele vermindering van emissies en mestproducties opleveren. De regeling is tot stand gekomen op initiatief van zeven melkveeorganisaties: LTO Melkveehouderij, NAJK, NMV, DDB, Agractie, De Natuurweide en Netwerk GRONDig. 

Jos Verstraten, vakgroepvoorzitter melkveehouderij bij LTO, gaat in zeven vragen in op deze regeling.

Waarom hebben de zeven sectorpartijen aangedrongen op deze regeling?

‘We zijn al sinds 2023 bezig om een vrijwillige opkoopregeling voor koeien van de grond te krijgen als onderdeel van een crisisplan. We zagen dat door afloop van de derogatie de druk op de mestmarkt verder zou oplopen. Ook de verlaging van de met de EU afgesproken sectorplafonds voor fosfaat- en stikstofexcretie zou met de huidige omvang van de veestapel niet gehaald gaan worden. De opkoopregelingen LBV en LBV-plus zijn minder aantrekkelijk gebleken voor de melkveehouderij en zijn meer succesvol voor de intensievere sectoren. Met deze regeling hebben melkveehouders in elk geval weer iets te kiezen.’ 

Voor wie is deze regeling bedoeld?

‘Alle melkveehouders kunnen er gebruik van maken. Maar de verwachting is dat de regeling vooral interessant kan zijn voor melkveehouders die geen opvolgers hebben, maar komende jaren eigenlijk nog niet willen stoppen. Het kan ook interessant zijn voor veehouders die met hun bedrijf in omschakeling zijn naar biologisch of naar een extensievere bedrijfsvoering.’

Zijn de vergoedingen in de regeling aantrekkelijk genoeg?

‘De minister heeft ervoor gekozen om voor de vergoeding van een fosfaatrecht 110 euro te rekenen, de gemiddelde prijs van de afgelopen drie jaar. Het gaat om een uitkering over honderd procent van de rechten. Momenteel ligt de prijs rond de 200 euro. Daarom wordt het echt goed zelf doorrekenen of het voor jouw bedrijf aantrekkelijk is. Eigenlijk zou de regeling vorig jaar al opengesteld worden, maar de goedkeuring door Europa heeft lang op zich laten wachten. Vorig jaar was de melkprijs hoog en zou openstelling denk ik op weinig belangstelling hebben kunnen rekenen. Aan de andere kant geldt ook dat de minister een bodem in de markt had gelegd als hij nu was uitgegaan van een vergoeding van 200 euro per fosfaatrecht. Dan had hij daarmee de prijzen voor fosfaatrechten verder opgedreven. Daarbovenop komt de vergoeding van gederfde inkomsten van 1606 euro per koe per jaar. Het zal echt maatwerk zijn om te bepalen of de regeling voor jouw bedrijf interessant is.’

Waarom kun je alleen meedoen wanneer je tussen de 10 en 20 procent minder melkkoeien gaat houden? 

‘Het moet wel gaan om een gedeeltelijke en structurele deelname en niet een hele bedrijfsbeëindiging. Dat maximale percentage is aangebracht omdat we als sectorpartijen erop hebben aangedrongen dat deze vrijwillige krimp niet de aanleiding kan zijn voor het intrekken van vergunningen. In de Kamerbrief schrijft de minister dan ook dat deelnemers binnen bestaande natuurvergunningen kunnen blijven opereren. Maar ik lees vervolgens ook wel weer de zin dat de minister hierover in gesprek blijft met provincies.’

Welke rol spelen de Nederlandse banken bij de regeling?

‘Met de banken is afgestemd dat ze rentekortingen zullen aanbieden wanneer deelnemers van de regeling nieuwe duurzaamheidsinvesteringen willen gaan doen. In het originele plan stond dat naast de overheid en de bankwereld ook de zuivelsector verantwoordelijkheid zou nemen. De zuivelsector had tijdens het proces steeds meer moeite om een rol te spelen in de krimp van de melkplas en is afgehaakt.’

Kan deze regeling een generieke krimp van de veestapel voorkomen?

‘Op papier is uitgerekend dat de regeling goed genoeg zou moeten zijn voor een krimp van de veestapel met 64.000 koeien en een daling van 3 miljoen kg fosfaatproductie. Dat is 4 procent van de totale melkveestapel. Die krimp zou voldoende kunnen zijn om onder het fosfaatplafond uit te komen. Als we niet onder het fosfaatplafond uit komen, kan de minister besluiten om een generieke korting voor alle veehouders uit te schrijven. Die geldt dan overigens ook voor de deelnemers aan deze regeling. We hebben geprobeerd te regelen dat deelnemers gevrijwaard zouden zijn bij een eventuele generieke korting, maar dat is vooralsnog niet gelukt.’

‘Afgelopen jaren zagen we dat er jaarlijks een krimp van 25.000 koeien werd gerealiseerd door afroming van de fosfaatrechten bij verkoop. Als het lukt om die generieke korting nog een paar jaar uit te stellen, komen we uiteindelijk wel onder die plafonds.’

Wat zijn de verwachtingen qua deelname aan de regeling?

‘Ik merk dat onder melkveehouders het vertrouwen in de overheid bijzonder laag is. Dat zorgt voor een erg afwachtende houding. Veel veehouders hopen dat andere veehouders mee zullen gaan doen met deze regeling. Wordt de regeling een succes? Ik durf het echt niet te zeggen.’