Vlaanderen heeft al ruim 20 jaar ervaring met doelsturing
‘Niemand wordt gelukkig van strengere regels. Boeren hebben een haat-liefdeverhouding met de metingen van het nitraatresidu.’ Dat stelde Annick Goossens van de Vlaamse Landmaatschappij tijdens een themamiddag van de Commissie Bemesting Grasland en Voedergewassen (CBGV) in Nijkerk.
‘Maar onbewust werk je wel net iets scherper op de snede en kun je ook aantonen dat je het goed doet. En als de resultaten positief zijn, staan ze regelmatig op de schouw.’
Doelsturing in Vlaanderen al jaren toegepast
Goossens was een van de sprekers op de themamiddag met als onderwerp doelsturing. Waar dat in Nederland nog in de kinderschoenen staat, wordt doelsturing in Vlaanderen al jaren toegepast in de vorm van metingen van het gehalte nitraatstikstof in de bodem in de herfst.
Al sinds 2004 is de meting van het nitraatresidu een controle-instrument, vertelde Goossens. Vanaf 2015 gebruikt de Vlaamse overheid het kengetal ook als beloningsinstrument. ‘Veehouders die beneden de drempelwaarden scoren krijgen bijvoorbeeld vrijstelling van strengere bemestingsnormen en mesttransportregels.’
Verplichte bedrijfsbegeleiding
De bepaling van het nitraatresidu is in Vlaanderen meestal niet vrijwillig. Via doelgerichte selectie werd afgelopen jaar op 1305 bedrijven het kengetal gemeten. Daarnaast hebben nog 241 bedrijven zelf een meting aangevraagd. ‘We werken met twee drempelwaarden. Bij overschrijding van drempelwaarde 1 gelden beperkte maatregelen, bij overschrijding van drempelwaarde 2 gaat het om substantiële maatregelen, zoals verplichte bedrijfsbegeleiding.’
6000 bedrijven met vrijstelling
In 2025 golden voor 38 procent van de gemeten bedrijven beperkte maatregelen en kreeg 11 procent verplichte begeleiding. Tegelijkertijd zijn er bijna 6000 bedrijven die met hun metingen onder de drempelwaarden uitkwamen en vrijstellingen hebben verdiend. ‘Voor hen gelden bijvoorbeeld niet de strengere bemestingsnormen.’
Goossens liet zien dat het nitraatresidu globaal gezien een dalende trend vertoont. Ook het percentage overschrijdingen van de drempelwaarde van 50 mg nitraat per liter water in het oppervlaktewater ligt inmiddels onder de 15. ‘Het nitraatresidu zal daar zeker aan bijgedragen hebben. Maar we zijn er nog lang niet. Ook andere maatregelen zijn en blijven broodnodig.’
Goed nadenken over drempelwaarden
De Vlaamse had voor de Nederlandse landbouwsector wel een aantal adviezen over het invoeren van doelsturing. ‘Denk goed na over de drempelwaarden en stem ze af op het beoogde doel. Er is niks mis mee om in het begin die drempelwaarden te laten overeenkomen met wat landbouwkundig haalbaar is. Maar maak ook meteen duidelijk dat dat niet het einddoel is.’
‘Ga ermee aan de slag’
Let ook op voldoende bemonsteringspunten en kies ze random, zo gaf Goossens mee. ‘En denk na hoe je om wil gaan met meetonzekerheid en met extra maatregelen of juist beloning. Maar het allerbelangrijkste bij een overschrijding: ga ermee aan de slag, want ergens is er dan iets niet optimaal.’
