Ruim helft fosfor en stikstof in oppervlaktewater uit landbouw
In 2023 was ruim 50 procent van de stikstof- en bijna 60 procent van de fosforverbindingen in het Nederlandse oppervlaktewater afkomstig uit de landbouw.
Dit meldt het Compendium voor de Leefomgeving (CLO) op basis van de emissieregistraties van wetenschappelijke instituten, waaronder het RIVM, CBS, CBL en Wageningen UR.
Voornamelijk uit- en afspoeling
Het CLO berekende dat in 2023 ruim 50 procent van de emissies van stikstof naar het oppervlaktewater werd veroorzaakt door uit- en afspoeling van landbouwgronden. Daarnaast komt er stikstof in het oppervlaktewater uit de glastuinbouw, door erfafspoeling en door mest die bij het uitrijden onbedoeld in sloten terechtkomt. De totale bijdrage van de land- en tuinbouw kwam hiermee uit op 53 procent.
Bijdrage watervogels gering
Andere belangrijke bronnen van stikstof in het oppervlaktewater zijn natuurgebieden (16% in 2023), riolering en waterzuivering (16%) en neerslag vanuit de atmosfeer (13%). Op lokaal niveau kan het oppervlaktewater belast worden door uitwerpselen van watervogels. Op nationaal niveau is dit volgens het CLO echter een kleine bron: in 2023 minder dan 1 procent van de totale belasting voor zowel stikstof als fosfor.
Fosfor voor 23 procent uit waterzuivering
Voor fosfor was de bijdrage van uit- en afspoeling van landbouwgrond aan de nationale emissies ongeveer 55 procent. Circa 23 procent was in 2023 afkomstig van riolering en waterzuivering en 17 procent uit de natuur.
Meer afspoeling in nat jaar
De belasting van het oppervlaktewater door stikstof- en fosforverbindingen was in 2023 ruim 35 procent hoger dan in 2022. Volgens CLO komt dit vooral doordat het in 2023 veel regende. Hierdoor spoelden meer nutriënten af en ook het aanbod van rioolwater was hoger. In drogere jaren was de bijdrage uit landbouwgronden gemiddeld lager (ongeveer 45% voor stikstof en ongeveer 50% voor fosfor).
Ook kwel en mineralisatie
De uit- en afspoeling uit landbouwgronden wordt direct bepaald door landbouwkundige activiteiten zoals bemesting, maar ook door bodemprocessen zoals mineralisatie. Wageningen Environmental Research berekende de bijdrage van bemesting aan de uit- en afspoeling vanuit landbouw op ruim 60 procent voor stikstof en ruim 45 procent voor fosfor. Deze bijdrage verschilt per grondsoort. Op zandgronden is de bijdrage van bemesting aan de uit- en afspoeling van stikstof ruim 75 procent, in kleigebieden ongeveer 50 procent en in veengronden ruim 25 procent. In veengronden levert mineralisatie een belangrijke bijdrage.
Belasting daalde sinds 1990
De belasting van het oppervlaktewater door stikstof is sinds de jaren negentig met zo’n 30 procent gedaald. De belasting met fosfor was in 1990 nog twee keer zo hoog als in 2023. Door technische maatregelen in de industrie en bij rioolwaterzuiveringsinstallaties is tussen 1990 en 2010 een aanzienlijke afname van de belasting van het oppervlaktewater bereikt. Bij de rioolwaterzuiveringsinstallaties wordt nu zo’n 85 procent van de nutriënten verwijderd. Ook worden steeds meer maatregelen genomen om verontreiniging via regenwaterriolen, overstorten en foutaansluitingen te voorkomen.
De rapportage ‘Belasting van het oppervlaktewater met vermestende stoffen, 1990-2023’ is te downloaden van de website van het Compendium voor de Leefomgeving.
